Wyjawienie majątku dłużnika

Czym jest wyjawienie majątku i jaki jest jego cel?

Wyjawienie majątku dłużnika to sądowe postępowanie, którego celem jest zmuszenie dłużnika do ujawnienia pełnego wykazu swojego majątku. Jest to specjalne narzędzie prawne, uregulowane w art. 913 i następnych Kodeksu postępowania cywilnego, przeznaczone dla wierzycieli, którzy napotykają trudności w odzyskaniu swoich należności. Głównym celem procedury jest przełamanie bezskuteczności egzekucji, która często wynika z faktu, że komornik nie jest w stanie zlokalizować wszystkich składników majątku należących do dłużnika. Postępowanie to zmusza dłużnika do działania pod rygorem odpowiedzialności karnej.

Kiedy i kto może złożyć wniosek o wyjawienie majątku?

Wniosek o nakazanie dłużnikowi wyjawienia majątku może zostać złożony w ściśle określonych sytuacjach. Podstawowym warunkiem jest posiadanie przez wierzyciela tytułu wykonawczego (np. prawomocnego wyroku sądu z klauzulą wykonalności). Co do zasady, wierzyciel musi najpierw wykazać, że egzekucja okazała się bezskuteczna, tzn. że z zajętej części majątku dłużnika nie udało się zaspokoić całej należności. Wniosek można złożyć nawet przed wszczęciem egzekucji, jeśli wierzyciel udowodni, że dłużnik nie posiada majątku, z którego można by prowadzić egzekucję.

Uprawnionymi do złożenia wniosku są:

• Wierzyciel – w standardowym postępowaniu cywilnym.
• Komornik sądowy – w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym.
• Syndyk – w toku postępowania, jakim jest upadłość konsumencka.
• Sąd lub prokurator – w toku postępowań karnych i zabezpieczających.

Jak przebiega postępowanie o wyjawienie majątku? Krok po kroku

Procedura jest sformalizowana i toczy się przed sądem rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania lub siedziby dłużnika.

Złożenie wniosku i opłata

Wierzyciel składa w sądzie wniosek o nakazanie dłużnikowi wyjawienia majątku. Musi w nim uzasadnić, dlaczego jest to konieczne (np. dołączając postanowienie komornika o bezskuteczności egzekucji). Opłata stała od wniosku wynosi 200 zł.

Posiedzenie sądowe i przyrzeczenie

Sąd, po uznaniu wniosku za zasadny, wzywa dłużnika na posiedzenie. Na posiedzeniu dłużnik jest zobowiązany do przedstawienia wykazu swojego majątku oraz do złożenia uroczystego przyrzeczenia o następującej treści: "Przyrzekam, że złożony przeze mnie wykaz majątku jest prawdziwy i zupełny, niczego nie ukryłem, ani w wykazie, ani przed jego sporządzeniem niczego z niego nie usunąłem, ani też niczego nie zbyłem w celu uniknięcia egzekucji".

Skutki złożenia wykazu majątku

Sporządzony przez dłużnika wykaz majątku jest przesyłany komornikowi, który prowadzi lub będzie prowadził egzekucję. Stanowi on dla niego mapę, która pozwala na podjęcie skutecznych działań egzekucyjnych wobec nowo ujawnionych składników majątku.

Konsekwencje dla dłużnika – co grozi za fałszywe zeznania?

Dłużnik wezwany przez sąd ma obowiązek stawić się na posiedzeniu, złożyć kompletny i prawdziwy wykaz majątku oraz przyrzeczenie. Ustawodawca przewidział surowe sankcje za uchylanie się od tych obowiązków.

• Niestawiennictwo w sądzie: Sąd może skazać dłużnika na grzywnę lub nakazać jego przymusowe doprowadzenie przez policję.
• Odmowa złożenia wykazu lub przyrzeczenia: Sąd może zastosować grzywnę lub nawet karę aresztu do miesiąca.
• Złożenie fałszywego wykazu lub przyrzeczenia: Jest to najpoważniejsza konsekwencja. Dłużnik, który świadomie zatai prawdę, popełnia przestępstwo składania fałszywych zeznań (art. 233 Kodeksu karnego). Grozi za to odpowiedzialność karna, a w skrajnych przypadkach nawet więzienie za długi.

Co dzieje się po wyjawieniu majątku?

Po otrzymaniu z sądu wykazu majątku dłużnika, komornik może wznowić umorzone wcześniej postępowanie egzekucyjne. Dysponując pełną listą aktywów (kont bankowych, nieruchomości, pojazdów, udziałów w spółkach), może on skutecznie przeprowadzić ich zajęcie i zaspokoić roszczenia wierzyciela. Jest to więc narzędzie, które często kończy etap bezradności wierzyciela w obliczu nieuczciwego dłużnika i otwiera drogę do odzyskania należności.